Święto Morza – 80 lat obchodów w Polsce.
Do Gdyni przyjechało około 150 tysięcy osób. Specjalne pociągi uruchomione przez PKP dowoziły uczestników ze wszystkich krańców Polski. Dla uczestników uroczystości przygotowano kwatery prywatne, wojskowe namioty. Na uroczystości przybył prezydent Rzeczypospolitej prof. Ignacy Mościcki, powitał go salut armatni z okrętów wojennych, odegrano hymn polski. Mszę polową celebrował biskup Stanisław W. Okoniewski. W wygłoszonym orędziu do zebranych Prezydent Rzeczypospolitej dobitnie podkreślał o wielkim znaczeniu morza dla państwa i narodu.
Następnie minister Przemysłu i Handlu inż. Eugeniusz Kwiatkowski w swoim wystąpieniu wspominał, że nad Bałtykiem koncentrowały się zawsze najważniejsze sprawy gospodarcze i polityczne Polski, biły źródła wielkości i potęgi Polski Zygmuntowskiej. Po tym wystąpieniu przemawiał również generał Gustaw Orlicz-Dreszer, podkreślając że przyszłość wolnej i silnej Polski jest nierozerwalnie złączona z morzem. Na koniec części oficjalnej Starosta Pomorski Wincenty Łęski w imieniu miast i powiatów Pomorza złożył na ręce Prezydenta Rzeczypospolitej akt hołdu i ślubowania wierności obywatelskiej. Następnie odbyła się defilada wojskowa, maszerowali marynarze, młodzież szkolna, delegacje ubrane w stroje regionalne ze wszystkich stron Polski, delegacje Polonii. Po defiladzie do późnych godzin nocnych odbywały się zabawy, tańce, imprezy sportowe, koncerty orkiestr wojskowych.
Ludzie przybyli na Święto Morza nabierali wody morskiej w butelki dla tych co pozostali w domu.
Należy przypomnieć, że inicjatorem obchodów Święta Morza był Andrzej Wachowiak, Członek Zarządu Oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej w Gdańsku. Inicjatywę tę poparł Zarząd Główny Ligi Morskiej i Kolonialnej oraz Władze Rzeczypospolitej Polskiej. Współorganizatorem pierwszego i kolejnych Świąt Morza była Liga Morska i Kolonialna. Należy wspomnieć, że do Polski wówczas należało zaledwie 147 kilometrów wybrzeża Morza Bałtyckiego, a odliczając Półwysep Helski tylko 72 kilometry.
W dniu 10 lutego 1920 roku w Pucku z upoważnienia Naczelnika Państwa i Rządu Rzeczypospolitej gen. Józef Haller dokonał zaślubin Polski z Morzem Bałtyckim.
Na tę pamiątkę po ceremonii zaślubin dokonano poświęcenia słupa wbitego w dno zatoki, tuż przy pomoście z wyrzeźbionym orłem jagiellońskim oraz napisem „ROKU PAŃSKIEGO 1920, 10 LUTEGO. GEN. JÓZEF HALLER NA CZELE WOJSK DOTARŁ DO MORZA, OBJĄŁ JE Z POWROTEM W POSIADANIE”.
W dniu 12 lutego 1920 roku odbyły się zaślubiny żołnierza polskiego z morzem w Gdyni. Podczas zaślubin w Pucku zebrał się w Warszawie Sejm Rzeczypospolitej. W toku obrad została zapowiedziana budowa nowego polskiego portu. Znamienne słowa wypowiedział wówczas marszałek Sejmu Wojciech Trąmpczyński:
„Szum Bałtyku – to najpiękniejszy hymn naszej państwowości. Na tym pomorskim skrawku ziemi, na tej wąskiej polskiej tamie, ciągnie się między wynarodowionymi doszczętnie Prusami Książęcymi, a Pomorzem Szczecińskim stoi przyszłość nasza (…). Wobec sąsiadów nie możemy ani na chwilę dopuścić wątpliwości, że skrawka tego bronić będziemy do ostatniej kropli krwi.”
Dzień 10 lutego ustanowiony został jako Święto Ligi Morskiej i Rzecznej oraz Święto Gdyni.
Kolejne Święta Morza obchodzone były w dniu 29 czerwca bardzo uroczyście w różnych miastach i wsiach w całym kraju.
Każde obchody święta Morza w kolejnych latach odbywały się pod różnymi hasłami.
I tak:
w 1934 roku – „Siła Rzeczypospolitej na morzu”
w 1935 roku – „Rękami robotnika polskiego z materiałów krajowych budujemy okręty we własnej stoczni”
w 1936 roku – „Musimy Polskę dozbroić na morzu”
w 1937 roku – „Chcemy silnej floty wojennej i kolonii”
w 1938 roku – „Żądamy upowszechnienia świadczeń na rozbudowę floty wojennej”
w 1939 roku – „Popieramy rozwój żeglugi śródlądowej”, „Nie damy się odepchnąć od Bałtyku”
W 1939 roku uczestnicy obchodów Święta Morza składali uroczyste ślubowanie:
„Przysięgamy odwiecznych praw do Bałtyku
i morskich przeznaczeń Rzeczypospolitej strzec!
Nad ujściem Wisły straż niezłomną trzymać!
Dorobek Polski na wybrzeżu i morzu pomnażać!
Braci naszych za granicami,
nierozerwalną cześć Narodu Polskiego wspomagać i bronić.
Tak nam dopomóż Bóg”.
Święto Morza rozpoczynało się od udziału w uroczystej Mszy Świętej. W obchodach zawsze uczestniczyły najwyższe władze Rzeczypospolitej oraz samorządowe, wszystkie struktury organizacyjne Ligi Morskiej i Kolonialnej.
W czasie wojny Święto Morza obchodzone było przez ośrodki polonijne rozsiane na całym świecie, na okrętach i statkach morskich pod banderą Polską oraz podczas tajnych spotkań w okupowanym przez Niemców kraju.
Po wojnie pierwsze Święto Morza odbyło się w 1946 roku w Gdyni i Gdańsku. Uroczystości były bardzo skromne. Inicjatorami obchodów byli działacze Ligi Morskiej.
W 1947 roku odbyło się pierwsze Święto Morza w Szczecinie oraz kolejne w Gdańsku.
W 1948 roku Święto Morza odbyło się według programu Ligi Morskiej, nad rzekami i jeziorami, a główne uroczystości odbyły się w Szczecinie.
W 1949 roku Święto Morza nazwano Dniem Morza. Organizacją zajęło się Ministerstwo Żeglugi. Świętowano pod hasłem „Czynem a nie słowami mimo wielkich trudności pomagamy w rozwoju gospodarki morskiej”.
W 1950 roku obchody Dni Morza odbyły się pod hasłem „Pomnażanie siły gospodarczej i obronności Polski Ludowej na morzu to wkład w walkę o pokój”.
W 1951 roku czołowym hasłem obchodów było „Na straży pokoju nad Bałtykiem”.
W 1953 roku uległa likwidacji Liga Morska, włączona do Ligi Przyjaciół Żołnierza. Dni Morza straciły na znaczeniu, odbywały się obchody lokalne.
Od 1956 do 1968 roku organizowane były centralne uroczystości w Gdańsku lub Szczecinie, Kołobrzegu, Tczewie oraz Świnoujściu.
W 1969 roku obchody jubileuszu „25 lat Święta Morza” odbyły się w Sopocie w Operze Leśnej.
W latach 1970 – 1980 Dni Morza odbywały się zgodnie ze standardem ustalonym przez kolejne Rządy Polski Ludowej.
Powstanie N.S.Z.Z. „SOLIDARNOŚĆ” przyczyniło się do reaktywowania Ligi Morskiej. Nastąpiło to w 1981 roku.
Od 1983 roku po reaktywowaniu Ligi Morskiej stała się ona współorganizatorem kolejnych obchodów Dni Morza, starając się aby stanowiły one promocję spraw morskich i rzecznych.
W 1989 roku Dni Morza obchodzono w całym kraju. Odbywały się tradycyjne zawody i imprezy wodniackie oraz morskie.
Od 1995 roku Liga Morska i Rzeczna wprowadziła nową formę obchodów Święta Morza w postaci spływów wodniackich po Wiśle, Odrze, Noteci, Nogacie nazywanych Wiślanym Flisem, Flisem Odrzańskim, Flisem Bursztynowym.
Święto Morza w 1997 roku zdominowały uroczystości poświęcone Jubileuszowi 1000–lecia Gdańska (997 – 1997). Zorganizowano wówczas Uroczystą Sesję Naukową p.t. „Gdańsk w gospodarce i kulturze Europejskiej”, Międzynarodowy Zlot Harcerzy i Skautów z Basenu Morza Bałtyckiego, Międzynarodowy Zlot Żaglowców Sail – Gdańsk ‘97 i wiele innych imprez o charakterze morskim. Odbył się również Wiślany Flis do Gdańska 997 – 1997, organizowany przez Ligę Morską, samorządy miast oraz instytucje wodne i morskie. Rozpoczął się w Warszawie i skończył w Gdańsku na Mołtawie.
Podczas Wiślanego Flisu 997 – 1997 do Gdańska przygotowano „Memoriał w sprawie likwidacji zaniedbań w gospodarce wodnej w Polsce oraz konieczności rozwoju żeglugi śródlądowej”. Dokument ten podpisało przeszło 5 tysięcy mieszkańców z dorzecza Wisły. Memoriał skierowano do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Sejmu, Senatu, Premiera oraz do opinii publicznej.
Z okazji Święta Morza organizowane są przez Ligę Morską i Rzeczną Flisy Odrzańskie od Wrocławia do Szczecina z udziałem władz samorządowych miast położonych nad Odrą.
W tych wodniackich spływach bierze udział młodzież szkolna, akademicka, członkowie Ligi Morskiej i Rzecznej, przedstawiciele władz samorządowych, żeglarze.
Należy zwrócić uwagę, że obchody Święta Morza w Polsce zostały rozszerzone na inne kraje.
Decyzją Zgromadzenia i Rady Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) ustanowiono Światowy Dzień Morza, obchodzony w dniu 25 września od 1984 roku.
Polska mająca dostęp do Morza Bałtyckiego na odcinku o długości przeszło 500 kilometrów, posiada olbrzymie możliwości wykorzystania tego bogactwa dla rozwoju gospodarki.
Z okazji obchodów Jubileuszu 80–lecia ustanowienia Święta Morza zacytujemy tekst aktu ślubowania jaki obowiązuje Członków Ligi Morskiej i Rzecznej:
„Składając hołd pamięci tych,
Którzy w przeszłości dla Polski,
Na morzu walczyli i ginęli,
Brzegu naszego bronili,
Zręby naszej gospodarki morskiej budowali,
Uroczyście ślubuję:
Stać zawsze na straży polskiego morza,
Wartość pracy polskiej na morzu nieustannie i wytrwale pomnażać,
Czynem ofiarnym morzu i Polsce,
W każdej służyć potrzebie”.
Niech tekst tego ślubowania przypomina nam o obowiązkach jakie mamy do spełnienia w stosunku do naszego Morza Bałtyckiego.
Rzeki polskie wpływające do Morza Bałtyckiego łączą system gospodarczy śródlądzia z morskim systemem gospodarczym.
Pamiętajmy o Morzu Bałtyckim, pamiętajmy o naszych rzekach.
Opracował:
Wacław L. Kowalski
Wiceprezes Zarządu Głównego
Ligi Morskiej i Rzecznej
Uchwała Nr 1/V/2012
Zarządu Głównego Ligi Morskiej i Rzecznej, podjęta w Tomaszowie Mazowieckim w dniu 12 maja 2012 roku w sprawie apelu do władz samorządowych, instytucji morskich i wodnych, stowarzyszeń i organizacji żeglarskich o zorganizowanie uroczystych obchodów Święta Morza w 2012 roku.
§1
Zarząd Główny Ligi Morskiej i Rzecznej podczas posiedzenia w Muzeum im. Antoniego hrabiego Ostrowskiego w Tomaszowie Mazowieckim postanowił skierować apel do władz samorządowych, instytucji morskich i wodnych, stowarzyszeń, organizacji żeglarskich i marynarskich w sprawie przeprowadzenia uroczystych obchodów Święta Morza w Polsce w 2012 roku.
§2
1. Szanując dokonania wielu pokoleń ludzi związanych z gospodarką morską, gospodarką wodną, marynarką wojenną, uważamy że w sposób godny i uroczysty należy w 2012 roku przeprowadzić obchody Święta Morza w Polsce.
2. Jubileusz 80 – lecia ustanowienia Święta Morza w Polsce zobowiązuje nas aby obchody tego święta w 2012 roku przypomniały naszemu społeczeństwu o wspaniałych osiągnięciach „ludzi morza”, o działalności naszych marynarzy walczących na wielu akwenach morskich, o wspaniałej kulturze morskiej i roli morza w gospodarce naszego kraju.
§3
Oddajemy hołd Koledze Andrzejowi Wachowiakowi, pomysłodawcy obchodów Święta Morza oraz Członkom Ligi Morskiej i Kolonialnej oraz Ligi Morskiej i Rzecznej za podejmowane inicjatywy organizacyjne na rzecz obchodów Święta Morza w kraju i na obczyźnie.
§4
Uchwała podjęta została jednogłośnie.
Prezes Ligi Morskiej i Rzecznej
Andrzej Królikowski